شنیده ها

تینا رضاسلطانی: در آستانه سال 1405، ایران در سکوتِ آمارها، دستخوش یکی از عمیق‌ترین تحولات ساختاری خود قرار دارد: تحول جمعیتی. این تغییر، آرام اما بی‌امان، در حال بازنویسی نقشه اجتماعی، اقتصادی و حتی ژئوپلیتیک فردای ایران است.

برخلافت بحران‌های پرسروصدا، این دگرگونی خاموش، ریشه در تصمیمات فردی میلیون‌ها شهروند دارد و بازتاب پیچیده‌ای از شرایط اقتصادی، اجتماعی و سبک زندگی در دهه‌های اخیر است. این گزارش، با واکاوی داده‌های رسمی، اظهارنظرهای مسئولان و تحلیل‌های کارشناسی در رسانه‌های داخلی و خارجی، تصویری از وضعیت کنونی و چش‌م‌انداز آینده جمعیت ایران ترسیم می‌کند.

تینا رضاسلطانی: بوی خاک تر در حاشیه رودخانه‌های اصلی کشور، نویدی بود که زمستان امسال برای ایرانیان به ارمغان آورد. بارش‌های پربار آذر و دی، چهره خشکیده بسیاری از مناطق را تغییر داد و امید را در دل کشاورزان و مسوولان زنده کرد.

اما این پایان راه مبارزه با خشکسالی است یا فقط فرصتی کوتاه برای تجدید قوا؟ در گفت‌وگو با کشاورزان، مسوولان و کارشناسان به دنبال پاسخ این پرسش بودیم.

تینا رضاسلطانی: سال ۲۰۲۶ میلادی از راه می‌رسد و اقتصاد جهانی، با انبوهی از چالش‌های حل‌نشده سال‌های گذشته و تازه‌های پیش‌بینی‌ناپذیر روبه‌روست. پس از دوره همه‌گیری کرونا، جنگ اوکراین و تورم افسارگسیخته، اکنون نوبت به آزمونی جدید رسیده است: چگونه می‌توان در شرایطی که مرکز ثقل اقتصاد از غرب به شرق در حال جابجایی است، همزمان با انقلاب فناوری هوش مصنوعی کنار آمد و شکاف عمیق بین فقیر و غنی را مدیریت کرد؟

به عنوان یک خبرنگار اقتصادی که پیگیر تحولات رسانه‌های داخلی و خارجی از فایننشال‌تایمز و بلومبرگ تا تجارت‌نیوز و دنیای‌اقتصاد است، در این گزارش سعی کرده‌ام تصویری جامع از چالش‌های پیش‌رو ترسیم و تحلیل شخصی خود را نیز ارائه دهم.

تینا رضاسلطانی: کلاس درس متوسطه دوم در ایران دیگر آن فضای آشنای سال‌های قبل نیست. کافی است چند ساعت در یک دبیرستان دولتی یا حتی غیردولتی بنشینی تا بفهمی چیزی در این رابطه آموزشی از هم گسیخته است.

دبیر وارد کلاس می‌شود، درس را شروع می‌کند، اما نگاه‌ها سرگردان است، توجه‌ها کوتاه، و فاصله‌ای نامرئی میان معلم و دانش‌آموز شکل گرفته؛ فاصله‌ای که با تذکر، نمره یا سخت‌گیری پر نمی‌شود. بخش زیادی از این وضعیت، به مواجهه دبیران با نسلی برمی‌گردد که با منطق مدرسه رسمی چندان آشنا نیست: نسل  .Z

تینا رضاسلطانی: از بلندای برج‌های مسکونی شمال تهران یا بلوارهای وسیع اصفهان و شیراز که پایین می‌آیی، جغرافیای دیگری از شهر خودنمایی می‌کند. جغرافیایی با خانه‌های نیمه‌کاره، کوچه‌های خاکی، ازدحام جمعیت و کمبود چشمگیر خدمات اولیه.

این، تصویر «حاشیه شهر» در بسیاری از کلان‌شهرها و شهرهای متوسط ایران است. پدیده‌ای که با نام‌هایی چون «سکونتگاه‌های غیررسمی»، «زاغه‌نشینی» یا «حاشیه‌نشینی» شناخته می‌شود و برخلاف تصور رایج، تنها مختص حاشیه تهران نیست. در این گزارش برآنم تا با تکیه بر داده‌های موجود در رسانه‌های داخلی و گزارش‌های بین‌المللی، و نیز مشاهدات میدانی، تصویری جامع‌تر از این واقعیت پیچیده اجتماعی ارائه دهم.

تینا رضاسلطانی: در پسِ هیاهوی زندگی روزمره در کلان شهرها و سکوت روستاهای دوردست، موجی خزنده و بی صدا، نسلی را نشانه رفته است. موضوع اعتیاد، دیگر یک «معضل اجتماعی» صرف با تعاریف کلاسیک نیست؛ بلکه به پدیده ای چند بعدی، پیچیده و به شدت نگران کننده در میان جوانان ایران تبدیل شده است.

این گزارش، با گردآوری داده ها و تحلیل ها از رسانه های داخلی و خارجی و همچنین مشاهدات میدانی، تلاش دارد تا تصویری واقع بینانه از این بحران و ریشه های آن ترسیم کند.

تینا رضاسلطانی: نرخ تورم نقطه‌ای به زیر ۳۰ درصد رسیده، اما سبد خرید خانوارها همچنان سبک است. رشد نقدینگی افسارگسیخته، نرخ ارز متلاطم و تحریم‌های فلج‌کننده، سه ضلع مثلث تورم در سالی که گذشت را تشکیل می‌دادند.

در این گزارش، با واکاوی آمارهای رسمی و نظرات کارشناسان داخلی و خارجی، به بررسی ریشه‌های تورم ۱۴۰۴، تأثیرات آن بر زندگی مردم و چشمانداز پیش رو می‌پردازیم.

تینا رضاسلطانی: جنگ، درگیری شدید مسلحانه میان دولت‌ها، حکومت‌ها، جوامع یا گروه‌های شبه‌نظامی مانند مزدورها، شورشگران و شبه‌نظامیان است. از آن‌جا که جنگ یک درگیری مسلحانه­ ی واقعی، ارادی و گسترده بین جوامع سیاسی است می‌توان آن را نوعی خشونت سیاسی تلقی کرد. هنگامی که جنگ (و دیگر گونه‌های خشونت) در جریان نباشند وضعیت صلح و آشتی برقرار است.

در سال ۲۰۰۳ (۱۳۸۲) ریچارد ارت اسملی (برنده جایزه نوبل)، جنگ را به عنوان ششمین معضل (از میان ده معضل) که جوامع انسانی را تا پنجاه سال آینده تهدید می‌کنند معرفی کرد. در سال ۱۸۳۲ (۱۲۱۱) ژنرال کارل فون کلاوزویتس، فرمانده و نظریه‌پرداز نظامی پروسی در رساله‌ای به نام «پیرامون جنگ» چنین تعریفی از جنگ ارائه داد: «جنگ عملی مبتنی بر زور است تا دشمنان را مجبور به انجام خواسته‌مان کنیم.

تینا رضاسلطانی: خشکسالی، دوره­ی کم‌آبی است که طی آن یک منطقه با کمبود در ذخیره و منابع آبی مواجه است. از این تعریف، بلافاصله می‌توان نتیجه گرفت که دوره ­ی کم‌آبی نسبت به یک منطقه به خصوص و ویژگی‌های مختلف آن سنجیده می‌شود و به سادگی نمی‌توان مفاهیم و مسائل مربوط یا برآمده از آن را در طول زمان و مکان تعمیم بخشید.

خشکسالی به دوره‌ای از شرایط خشک‌تر از حد معمول ناشی از کمبود بارندگی اشاره دارد. خشکسالی پدیده پیچیده‌ای است که می‌تواند برای هفته­ ها، ماه‌ها یا حتی سال‌ها ادامه داشته باشد و اغلب پیامد‌های گسترده‌ای برای جمعیت‌های انسانی و اقتصاد کشور‌های مختلف به همراه دارد.

تینا رضاسلطانی: یک حادثه، تصادف یا برخورد، یک رویداد خارجی مشخص، قابل شناسایی، ناگاه و غیرقابل پیش‌بینی، غیرعادی و بدون قصد است که در یک زمان و مکان ویژه رخ می‌دهد، و بدون دلیل آشکار است؛ اگرچه اثری مشخص دارد. یک حادثه معمولاً احتمال نتیجه منفی و ناگواری دارد که با آگاهی از دلایل رویدادی که حادثه را می‌آفریند و انجام کار مناسب پیش از رویداد، می‌توان از آن جلوگیری و پیشگیری کرد.

از سال ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۳ حدود از ۵۰۰ هزار نفر در تصادفات رانندگی جان خود را از دست داده‌ و بیش از ۷ میلیون نفر مصدوم و مجروح شده‌اند. آمارها نشان می‌دهد که میزان مرگ‌ومیر تصادفات در ایران در حال افزایش است.