بارانهای پربار زمستان؛ فرصتی برای جبران یا آرامشی موقت؟
تینا رضاسلطانی: بوی خاک تر در حاشیه رودخانههای اصلی کشور، نویدی بود که زمستان امسال برای ایرانیان به ارمغان آورد. بارشهای پربار آذر و دی، چهره خشکیده بسیاری از مناطق را تغییر داد و امید را در دل کشاورزان و مسوولان زنده کرد.
اما این پایان راه مبارزه با خشکسالی است یا فقط فرصتی کوتاه برای تجدید قوا؟ در گفتوگو با کشاورزان، مسوولان و کارشناسان به دنبال پاسخ این پرسش بودیم.
رویش امید پس از باران
در اداره کل هواشناسی استان فارس، آمارها گویای واقعیتی خوشایند هستند. مهندس «رضایی» (کارشناس هواشناسی) با اشاره به نمودارهای رشد تصاعدی میگوید: «در برخی حوضههای آبریز، شاهد بارشی فراتر از ۱۴۰ درصد نسبت به سال گذشته هستیم. این رحمت الهی را باید قدر دانست.«
این آمار روی زمین نیز قابل لمس است. در منطقه خرامه، کشاورزی که خود را «حسن» معرفی میکند، با خوشحالی میگوید: «قناتها بعد از سالها دوباره جان گرفتهاند.» تصاویر ماهوارهای داخلی نیز گستره سبزینگی در اطراف تالابهای احیا شده را تایید میکنند. گزارشهای وزارت نیرو حاکی از پرآبشدن قابل توجه مخازن سدهای اصلی و بهبود وضعیت رودخانههاست. به نظر میرسد زمستان امسال، موهبتی بزرگ برای کشور به ارمغان آورده است.
کارشناسان: بحران ریشهدار است
اما در اتاق جلسات یک شرکت آب منطقهای، مهندس «امینی» کارشناس ارشد منابع آب با احتیاط نظر میدهد: «این بارشها مانند تزریق سرم به بیماری است که سالهاست ضعف دارد. بیماری اصلی، یعنی کسری مخزن آب زیرزمینی، با چند ماه بارش علاج نمیشود.» او تاکید میکند که در بهترین حالت، بخش کوچکی از این نزولات فرصت نفوذ به سفرههای عمیق را پیدا میکنند.
این دیدگاه را دکتر «علی کرمی» کارشناس حوزه آب و اقلیم نیز تایید میکند: «ما با یک خشکسالی انباشته روبرو هستیم. این بارشهای ارزشمند، بدهی سالهای متمادی برداشت بیرویه از ذخایر آبی را پاک نمیکند، بلکه فقط فرصتی برای جبران بخشی از آن ایجاد میکند.«
سیلاب؛ هشداری در میان نعمت
اما این نعمت، روی دیگری نیز داشت. بارشهای شدید در برخی استانها مانند خوزستان و فارس، در مواردی به شکل سیلابهای مخرب ظاهر شد و خساراتی به همراه آورد. یک کشاورز در حاشیه کارون با ابراز نگرانی میگوید: «همین آب نعمت، اگر از مسیر خود خارج شود، میتواند همه چیز را ببرد».
این پدیده، از دیدگاه دکتر «اسلامی» عضو هیات علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری نشانهای هشداردهنده است: «زمینهای خشک و فاقد پوشش گیاهی مناسب، توان جذب بارشهای شدید را ندارند. فقدان پروژههای آبخیزداری کافی در بالادست، باعث میشود این آبهای گرانبها به جای نفوذ و ذخیره، به سیلهای ویرانگر تبدیل شوند.«
نگرانی کشاورز خردمند
در دشت فسا، «اکبر آقا» که سالهاست گندم کاری میکند، حرف دل بسیاری از همصنفان خود را میزند: «همه از باران خوشحالند، اما من یک ترس دارم. میترسم این آب، دوباره برخی را به کشت محصولات پرآببر و روشهای غلط آبیاری تشویق کند. اگر مثل گذشته عمل کنیم، این ذخیره هم تا میانه تابستان پایان مییابد.» این نگرانی، زنگ خطری برای ادامه روندهای ناپایدار در بخش کشاورزی است.
فرصت طلایی و محدود
در پایان، دیداری با معاون برنامهریزی یک شرکت آب منطقهای داشتیم. ایشان با استناد به پیشبینیهای فصلی هواشناسی گفت: «پنجره این فرصت اقلیمی، ممکن است به زودی بسته شود. مدلها احتمال بازگشت به الگوهای خشکتر را نشان میدهند. بنابراین، ما در حال تسریع عملیات آبخیزداری و پروژههای تغذیه مصنوعی هستیم. بزرگترین پیام به جامعه این است: این بارشها به معنای پایان بحران آب نیست، بلکه به معنای فرصتی استثنایی برای مقابله هوشمندانهتر با آن است.«
آزمون مدیریت در وقت اضافه
بارش های زمستان ۱۴۰۴، وقت اضافهای به کشور داد تا در بازی سخت با خشکسالی، نقشه بهتری اجرا کند. این هدیه الهی، مسئولیتی سنگین بر دوش مدیران و همه ذینفعان میگذارد: مسئولیت مدیریت خردمندانه، مهار برداشتهای غیرمجاز، تسریع در پروژههای آبخیزداری و اصلاح الگوی کشت.
اگر این فرصت طلایی را دریابیم، میتوانیم گامی بلند در جهت امنیت آبی کشور برداریم. اگر نه، این نعمت بزرگ نیز ممکن است در روندهای ناپایدار پیشین هدر رود و فقط خاطرهای از بهاری سبزتر در تاریخ بلند خشکسالی ایران ثبت شود. انتخاب با ماست.
