شنیده ها

ندا احمدی: پیرمرد روی صندلی پلاستیکی کهنه‌ای در سایه‌ی در چوبی رنگ و رو رفته نشسته است. چشمانش را تنگ می‌کند تا میان خطوط عمودی برج‌های بلند، نشانی از آسمان آبی کودکی‌اش پیدا کند. آقای محمدحسین، ۸۷ ساله، یکی از آخرین ساکنان قدیم عودلاجان است که هنوز در همان خانه پدری زندگی می‌کند. "از پنج سالگی این کوچه را می‌شناسم. صدای پای الاغ باربر را که می‌آمد، همه بچه‌ها می‌دویدند ببینند چه آورده." دست لرزانش را به سوی برج ۴۰ طبقه‌ای نشان می‌دهد که تنها بیست متر آن‌طرف‌تر قد علم کرده: "آن جا، دقیقاً همان جا، باغ پدربزرگم بود. تابستان‌ها زیر درخت توت چادر می‌زدیم و همه فامیل دور هم جمع می‌شدیم. حالا..." صدایش در گلو می‌ماند و نگاهش روی بتن‌های خاکستری قفل می‌شود.

این صحنه فقط متعلق به عودلاجان نیست. در سنگلج، دروازه غار، چال میدان، پامنار و ده‌ها محله تاریخی دیگر تهران، پیرمردها و پیرزن‌هایی هستند که هر یک گنجینه‌ای زنده از خاطرات شهری رو به فراموشی‌اند. دکتر مریم حسینی، مردم‌شناس و پژوهشگر تاریخ تهران، با نگرانی می‌گوید: "تهران دارد با سرعت حیرت‌آوری حافظه خود را از دست می‌دهد. از ۱۳۰ محله تاریخی تهران در صد سال پیش، تنها ۳۰ محله تا حدی بافت قدیم خود را حفظ کرده‌اند. اما خطر بزرگ‌تر از نابودی بناها، نابودی حافظه شفاهی شهر است. با مرگ هر یک از این راویان قدیمی، گویی یک کتابخانه زنده آتش می‌گیرد و به خاکستر می‌نشیند."

شنیده ها: این گزارش به دنبال بررسی این موضوع است که با ادامه روند کنونی، تهران و مناطق مرکزی فلات ایران در چه بازه زمانی ممکن است با شرایط بیابانی مواجه شوند و چه عواملی می‌توانند این روند را تسریع یا کند کنند؟

لایه نمک از کیلومتر‌ها دورتر برق می‌زند. لاشه پرنده‌ها و جانوران گویی مومیایی از قرن‌ها پیش زیر تابش مستقیم آفتاب هستند که تصویری غریب به وجود آورده است. هوا گرم و کشنده است. هیچ موجود زنده‌ای در دشت‌های مرکزی ایران زندگی نمی‌کند. تمام دشت‌های فلات مرکزی به دشت لوت و دشت کویر شباهت دارند. دشت‌هایی که در ۵۰ سال قبل گاهی حتی تالاب‌های فصلی را در خود می‌دید و در ماه‌هایی از سال پرندگان مهاجر آنجا رفت‌وآمد می‌کردند. اکنون زاینده‌رود، گاوخونی، مهارلو، بختگان، پریشان، حوض سلطان، دریاچه نمک و... کاملاً خشک شده‌اند. مناطق مرکزی ایران شبیه به صحرای آفریقا و عربستان است.

ندا احمدی: ساکن یک برج ۲۲ طبقه نوساز در منطقه یک تهران، هر شب با دیدن چراغ‌های شهر از پنجره آپارتمانش احساس امنیت می‌کند. اما نمی‌داند که ساختمان او دقیقاً روی یکی از شاخه‌های فرعی گسل شمال تهران قرار دارد. "وقتی آپارتمان را خریدیم، سازنده قول داد همه استانداردها رعایت شده. حتی گواهی پایان کار هم نشان داد."

اما حقیقت تلخ‌تر است. مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله، به من می‌گوید: "تهران هر سال ۲ تا ۳ سانتیمتر به سمت گسل شمالی حرکت می‌کند. ما روی یک بمب ساعتی زندگی می‌کنیم." آمار رسمی می‌گوید ۴۰ درصد ساختمان‌های نوساز تهران در زلزله‌ای بالای ۷ ریشتر مقاومت کافی ندارند.

شنیده ها: در ۱۸ اسفند محمد جوان بخت «معاون امور آب در وزارت نیرو» اعلام کرد که وضعیت آب تهران در شرایط بحرانی قرار گرفته و سد لتیان فقط ۱۰ درصد آب دارد.

کمبود آب در تهران فقط مختص به سد لتیان نیست. در روز‌های گذشته خبر‌هایی مبنی بر کاهش حجم ذخیره سد کرج و امکان جیره بندی در تهران منتشر شد که نشان دهنده وضعیت آب در این استان است. در عین حال کمبود آب در سایر استان‌ها نیز وجود دارد. با توجه به اهمیت موضوع در کشور، پرسش‌های درخصوص چرایی این وضعیت و راه حل‌های آن در جامعه مطرح است.«دکتر سعید جمالی مدیر دفتر پژوهش و مدیریت دانش شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران و استادیار دانشگاه آزاد اسلامی» در گفت‌و‌گو با فرارو به این پرسش‌ها پاسخ داده است.

شنیده ها: بررسی آمار‌های بازار مسکن ترکیه بیانگر آن است که قیمت خانه در استانبول، به‌عنوان یکی از مهمترین شهر‌های این کشور، نسبت به تهران در سال ۲۰۲۳ میانگین پایین‌تری داشته است. اما مزایای خرید ملک در استانبول نسبت به تهران چیست و چرا محدوده قیمتی پایین‌تری دارد؟

آمار‌های رسمی از قیمت مسکن در تهران حاکی از رشد بهایی بی‌سابقه در سال‌های اخیر است تا آنجا که متوسط قیمت آپارتمان در این شهر در دهه ۸۰ زیر یک میلیون تومان بوده و حالا در آبان‌ماه ۱۴۰۲ به محدوده ۸۰ میلیون تومانی نزدیک شده است. اما روند قیمت خانه در تهران در سال ۲۰۲۳ نسبت به دیگر کلانهشر‌های کشور‌های همسایه مانند استانبول چه تفاوت‌هایی داشته است.

شنیده ها: عضو شورای شهر تهران می‌گوید: ۳.۵میلیون مترمکعب گاز زیر تهران وجود دارد که کارشناسان ژاپنی که چندسال پیش به تهران آمدند، اعلام کردند که قبل از اینکه ریزش آوار در زلزله‌های بالای ۷ریشتر جان مردم را بگیرد، شاهد انفجار علمک‌های گاز خواهیم بود.

این روزها خبر آمادگی تهران در برابر زلزله در لیست پیگیری‌های اهالی پایتخت قرار گرفته است و هر مقام‌مسئولی آمار و ارقامی متناسب با حیطه وظایف خود در این رابطه ارائه می‌دهد؛ از میزان تخریب زلزله گرفته تا تاب‌آوری شهر در برابر کابوس زلزله، هر یک به‌نحوی زنگ هشدار برای روبه‌رو شدن با زلزله احتمالی شهر را به صدا درآورده‌اند.

شنیده ها: اینجا تهران است شهری که در روی زمین پایتخت ایران است اما در ذیل آن امپراطوری بزرگی شکل گرفته است که مترصد فرصتی مناسب برای عیان کردن امپراطوری خود هستند. امپراطوری که وجه رایج آن طلای کثیف و مرزبندی های آن مشخص است و هیچ کس از مرزهای خود در این ایالت خودمختار تخطی نمی کند.

اینجا تهران است شهری که آتش در میان عناصر اصلی آن جایگاهی ندارد. چهار عنصر اصلی در این شهر آب، خاک، هوا و زباله است. شاید کیفیت آب در پیروزی با کیفیت آب در جنت آباد شمالی متفاوت باشد یا هوای ازگل از هوای گمرک تمیزتر باشد و یا قیمت ملک در نیاوران با قیمت یک زیرپله در شوش متفاوت باشد اما سطل های زباله در سرتاسر تهران تنها یک مالک دارند، زیر نظر مافیای زباله.

شنیده ها: محمد درویش، کارشناس محیط زیست، می‌گوید که تهران ظرفیت چنین جمعیتی را نداشته و اکنون حیاتش در معرض خطر است.

کارشناس محیط زیست، توضیح می‌دهد: تهران در مخروط‌افکنی در البرز جنوبی به وسعت ۷۵ هزار هکتار واقع شده است. این مخروط‌افکن مطابق با بررسی‌های اکولوژی نهایتا می‌تواند به سه میلیون نفر از نظر آب، خاک و هوا سرویس بدهد؛ اما ما با اجرای طرح‌های انتقال آب و سدسازی نزدیک ۱۰ میلیون نفر را ثابت و ۲۷ میلیون نفر را در قالب رفت‌وآمد روزانه در تهران جای داده‌ایم. در چنین شرایطی کمبود آب طبیعی است؛ این هشدار را از دهه ۵۰ و پیش از انقلاب، کلان‌نگران توسعه کشور داده بودند و حتی خواستار انتقال پایتخت شده بودند».