شنیده ها

شنیده ها: در حالی که دونالد ترامپ در نشست «هیئت صلح» از راه‌حل دیپلماتیک با ایران سخن می‌گوید، هم‌زمان با تعیین ضرب‌الاجل تازه و تقویت کم‌سابقه آرایش نظامی آمریکا در خاورمیانه، سیگنال متفاوتی مخابره می‌کند؛ سیگنالی که بیش از هر چیز از یک رویکرد دوگانه و پرریسک در سیاست خارجی او حکایت دارد.

ترامپ در نشست هفته گذشته ائتلافی که با عنوان «هیئت صلح» برای ثبات‌بخشی به خاورمیانه شکل گرفته، بار دیگر ایران را هدف ضرب‌الاجل قرار داد. او تأکید کرد که ترجیح می‌دهد یک توافق دیپلماتیک حاصل شود که به برنامه تسلیحات هسته‌ای ایران پایان دهد و حتی از زبان یک مقام کاخ سفید شنیده شد که چنین توافقی برای تهران «بسیار عاقلانه» خواهد بود.

اما همین سخنان در بستری مطرح می‌شود که هم‌زمان با افزایش فشار‌های لفظی و میدانی علیه جمهوری اسلامی همراه است. به گفته تحلیلگران، دستور آرایش گسترده و تقویت نیرو‌های آمریکایی در منطقه صادر شده؛ اقدامی که از نظر حجم و پیام سیاسی، یادآور دوره پیش از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ است.

این هم‌زمانیِ دعوت به مذاکره و آماده‌سازی برای تقابل، پرسشی کلیدی ایجاد می‌کند: آیا این یک تاکتیک چانه‌زنی است یا نشانه سردرگمی راهبردی؟

سیاست «چماق و هویج» یا تناقض راهبردی؟

رویکرد ترامپ را می‌توان ادامه سیاست «فشار حداکثری» دانست؛ مدلی که در دوره نخست ریاست‌جمهوری او نیز تجربه شد. در آن دوره، خروج آمریکا از برجام و اعمال تحریم‌های گسترده، با وعده دستیابی به «توافقی بهتر» توجیه می‌شد. اما نتیجه، افزایش تنش‌ها و فاصله بیشتر دو طرف از میز مذاکره بود.

در دوره دوم، ترامپ می‌کوشد خود را هم‌زمان به‌عنوان رئیس‌جمهوری صلح‌طلب و رهبر قاطع معرفی کند. او در سخنانش تأکید می‌کند که جنگ نمی‌خواهد، اما هم‌زمان با تعیین ضرب‌الاجل و تقویت حضور نظامی، فشار روانی و عملیاتی را بالا می‌برد. این ترکیب، از نگاه حامیانش، ابزار وادار کردن تهران به عقب‌نشینی است؛ اما از نگاه منتقدان، بازی خطرناکی است که می‌تواند به سوءبرداشت و محاسبه غلط منجر شود.

در روابط پرتنش واشنگتن و تهران، هر حرکت نظامی می‌تواند به‌عنوان مقدمه اقدام عملی تعبیر شود. افزایش حضور نیرو‌های آمریکایی در منطقه، برای تهران تنها یک «پیام مذاکره‌ای» نیست؛ بلکه نشانه آمادگی برای سناریوی درگیری است.

منطقه خاورمیانه در سال‌های اخیر از جنگ‌های فرسایشی، بحران‌های داخلی و رقابت‌های نیابتی آسیب دیده است. هرگونه درگیری مستقیم میان آمریکا و ایران می‌تواند دامنه‌ای فراتر از دو کشور داشته باشد؛ از خلیج فارس تا شرق مدیترانه.

تقویت نظامی آمریکا، ولو با هدف بازدارندگی، به‌خودی‌خود تنش‌زا است. هم‌زمان، تعیین ضرب‌الاجل فضای دیپلماسی را محدود می‌کند. دیپلماسی مؤثر معمولاً نیازمند کانال‌های آرام و زمان کافی است؛ در حالی که ضرب‌الاجل‌ها بیشتر ابزار فشار سیاسی هستند تا بستر گفت‌و‌گو.

در چنین شرایطی، تناقض در پیام‌رسانی می‌تواند برای متحدان آمریکا نیز گیج‌کننده باشد. آیا واشنگتن به‌دنبال توافق است یا آماده‌سازی برای تقابل؟ این ابهام، انسجام ائتلاف‌های منطقه‌ای را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

محاسبه انتخاباتی یا راهبرد امنیتی؟

بخشی از این رویکرد دوگانه را می‌توان در چارچوب سیاست داخلی آمریکا تحلیل کرد. ترامپ نیاز دارد تصویر رهبری مقتدر و غیرقابل پیش‌بینی را حفظ کند؛ شخصیتی که هم می‌تواند «معامله بزرگ» انجام دهد و هم در صورت لزوم از زور استفاده کند. این تصویر، برای بخشی از پایگاه رأی او جذاب است.

اما سیاست خارجی، برخلاف کارزار انتخاباتی، میدان آزمون‌های واقعی است. هر حرکت نظامی—even در حد تقویت حضور—می‌تواند به زنجیره‌ای از واکنش‌ها منجر شود که کنترل آن دشوار است. تجربه‌های پیشین در عراق و افغانستان نشان داده که ورود به یک درگیری گسترده، بسیار آسان‌تر از خروج از آن است.

بن‌بست میان واشنگتن و تهران اکنون به نقطه حساسی رسیده است. از یک سو، سخن از توافقی «عاقلانه» به میان می‌آید؛ از سوی دیگر، بزرگ‌ترین آرایش نظامی آمریکا در منطقه طی دو دهه اخیر در حال شکل‌گیری است. این دو پیام، اگر به‌درستی مدیریت نشوند، می‌توانند به سوءبرداشت‌های خطرناک دامن بزنند.

رویکرد دوگانه ترامپ شاید در کوتاه‌مدت ابزار فشار مؤثری به نظر برسد، اما در بلندمدت ریسک بی‌ثباتی را افزایش می‌دهد. دیپلماسی در سایه تهدید نظامی ممکن است نتیجه دهد، اما مرز میان «بازدارندگی» و «جرقه جنگ» باریک‌تر از آن است که بتوان با آن بازی کرد.

خاورمیانه اکنون در آستانه آزمونی تازه ایستاده است؛ آزمونی که نشان خواهد داد آیا ضرب‌الاجل‌ها به میز مذاکره ختم می‌شوند یا به میدانی که سال‌هاست منطقه از آن رنج می‌برد.

منبع: رویداد 24

 

شنیده ها: دور دوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در ژنو با میانجی‌گری عمان به تدوین «اصول راهنما» برای ورود به مرحله نگارش توافق انجامید و نشانه‌ای از عبور از آزمون مواضع به چارچوب‌سازی رسمی بود. هم‌زمان، آمریکا بزرگ‌ترین آرایش هوایی خود از ۲۰۰۳ را در خاورمیانه شکل داده، ده‌ها جنگنده و دو ناو هواپیمابر را اعزام کرده و گزینه کارزار نظامی طولانی را روی میز نگه داشته است؛ با این حال، واشنگتن همچنان توافق دیپلماتیک را ترجیح می‌دهد.

دور دوم مذاکرات غیرمستقیم میان ایالات متحده و ایران با میانجی‌گری سلطنت عمان در ژنو برگزار شد و حدود سه ساعت به طول انجامید؛ نشستی که تمرکز فنی و سیاسی روشنی بر آن حاکم بود. اعلام ایران مبنی بر دستیابی به «مجموعه‌ای از اصول راهنما» برای گام‌های بعدی، نشانه‌ای از گذار روند مذاکرات از مرحله آزمودن مواضع به مرحله تثبیت چارچوب مرجع به‌شمار می‌رود.

  شنیده ها: با افزایش تنش میان تهران و واشنگتن، گزارش‌ها از آماده‌باش نیروهای آمریکا و بررسی سناریوهای نظامی حکایت دارد؛ در حالی‌که هم‌زمان، کنگره در پی محدود کردن اختیارات جنگی رئیس‌جمهور است. رسانه‌های اسرائیلی از هماهنگی عملیاتی احتمالی میان آمریکا و اسرائیل، تقسیم مأموریت‌ها و تعیین «بانک اهداف مشترک» سخن می‌گویند. تحلیلگران این تحرکات را بخشی از راهبرد فشار مرحله‌ای دولت ترامپ می‌دانند؛ راهبردی که میان دیپلماسی، بازدارندگی و احتمال یک ضربه محدود برای کسب «پیروزی سریع» در نوسان است.

در پی افزایش تنش‌ها در روابط میان واشنگتن و تهران، برخی رسانه‌های آمریکایی از آمادگی نیروهای ایالات متحده برای سناریوهای احتمالی خبر داده‌اند. بر اساس گزارش منتشرشده از سوی شبکه سی.بی.سی نیوز، مقام‌های ارشد امنیت ملی آمریکا به دونالد ترامپ اعلام کرده‌اند که نیروهای نظامی ایالات متحده از روز شنبه در وضعیت آماده‌باش قرار گرفته‌اند. این تحرکات پس از آن صورت می‌گیرد که رئیس‌جمهور آمریکا به جمهوری اسلامی ایران مهلتی ۱۰ تا ۱۵ روزه برای دستیابی به توافق مورد نظر واشنگتن داده و هم‌زمان بر شدت فشارهای سیاسی افزوده است.

شنیده ها: این یادداشت استدلال می‌کند که دولت راست‌گرای افراطی اسرائیل به رهبری بنیامین نتانیاهو با تمرکز بر تهدید ایران، الحاق تدریجی کرانه باختری، تداوم جنگ غزه و تضعیف نهادهای قضایی را پیش می‌برد؛ مسیری که به‌زعم نویسنده اسرائیل را به سمت وضعیتی شبیه آپارتاید سوق می‌دهد.

پیامدها تنها داخلی نیست: روابط آمریکا با متحدان عرب آسیب می‌بیند، حمایت نسل جوان آمریکایی کاهش می‌یابد و شکاف در دیاسپورای یهودی تعمیق می‌شود. تهدید اصلی، بیش از آنکه خارجی باشد، از درون ساختار سیاسی و ایدئولوژیک اسرائیل برمی‌خیزد.

شنیده ها: تحولات اخیر نشان می‌دهد تهران ضمن تأکید بر دیپلماسی، توافق را منوط به عدالت، توازن و حفظ حاکمیت می‌داند. هم‌زمان، سفر بنیامین نتانیاهو به واشنگتن و فشار برای گنجاندن برنامه موشکی ایران در مذاکرات، بیانگر تلاش تل‌آویو برای اثرگذاری بر چارچوب توافق احتمالی است. آمریکا نیز هم‌زمان مذاکره و فشار نظامی را پیش می‌برد، اما هزینه‌های داخلی و منطقه‌ای، احتمال جنگ فراگیر را کاهش داده است.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، بامداد پنج‌شنبه در پیامی روشن و حساب‌شده اعلام کرد که تهران همچنان مسیر دیپلماسی را بر هر گزینه دیگری ترجیح می‌دهد؛ اما این انتخاب را به رعایت اصولی غیرقابل چشم‌پوشی گره زد.

شنیده ها: پس از ماه‌ها تنش، آمریکا با پذیرش مذاکرات غیرمستقیم در مسقط، عملاً شروط ایران دربارهٔ مکان و قالب گفت‌وگو را پذیرفت؛ امری که نگرانی جدی اسرائیل را برانگیخته است. تل‌آویو بیم دارد مذاکرات صرفاً به پروندهٔ هسته‌ای محدود شود و برنامهٔ موشکی و شبکهٔ منطقه‌ای ایران نادیده بماند.

شکاف اصلی میان ارزیابی واشنگتن و تل‌آویو، بر سر کارآمدی حملهٔ نظامی و میزان بازدارندگی ایران است. در این میان، بن‌بست سیاسی داخلی نتانیاهو، خطر قمار نظامی را افزایش داده است.

شنیده ها: با فروکش نسبی جنگ غزه، تمرکز تحولات جهانی بار دیگر به خاورمیانه و تشدید فشارهای نظامی آمریکا علیه ایران بازگشته است. سیاست پیش‌بینی‌ناپذیر دونالد ترامپ، که بر پایه غافلگیری، فشار حداکثری و نمایش رسانه‌ای بنا شده، این پرسش را برجسته کرده که هدف واشنگتن جنگی فراگیر است یا تحمیل توافقی سیاسی. در حالی که ایران از توان بازدارندگی و ظرفیت‌های منطقه‌ای برخوردار است، تحرکات دیپلماتیک، مخالفت بازیگران منطقه‌ای و مواضع چین و روسیه، آینده این تقابل پرتنش را به مرحله‌ای حساس و سرنوشت‌ساز رسانده است.

هنوز آتش جنگ در غزه به‌طور کامل فروکش نکرده بود که نگاه تحلیل‌گران و ناظران بین‌المللی بار دیگر به خاورمیانه معطوف شد؛ منطقه‌ای که طی روزهای اخیر، در پی تشدید فشارهای نظامی پیاپی ایالات متحده علیه ایران و بلندتر شدن طنین طبل‌های جنگ، دوباره به کانون اصلی تحولات جهانی بازگشته است.

شنیده ها: پس از میانجی‌گری برای برقراری آتش‌بس در جنگ غزه، رئیس‌جمهور آمریکا مدعی پایان دادن به هشت جنگ در سراسر جهان است: ارمنستان و آذربایجان، جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا، اسرائیل و ایران، هند و پاکستان، کامبوج و تایلند، مصر و اتیوپی، صربستان و کوزووو در نهایت، اسرائیل و حماس.

دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا شاید شانس برنده شدن جایزه صلح نوبل را از دست داده باشد، اما همچنان به ادعای خود مبنی بر پایان دادن به هشت جنگ در جهان اصرار دارد. این مسئله نشان می‌دهد که او هنوز به برنده شدن این جایزه در آینده امیدوار است.

   

شنیده ها: «در فضای انسداد کانال های سیاسی و دیپلماتیک و البته فراهم بودن بسترهای زمینه‌ساز برای اوج گیری تنش‌ها میان ایران و آمریکا، باید بر طبق قواعد رئالیستی و قانون جنگل فکر کرد: اگر حدی بیشتری از امنیت می‌خواهید، قوی شوید و آماده جنگ باشید.»

در روزهای گذشته طیف متنوعی از کارشناسان و صاحب نظران سعی داشته اند به این سوال پاسخ دهند که آیا درگیری نظامی میان ایران و آمریکا نزدیک است یا خیر، ورای مواضع مقام های دو طرف، باید انتظار تنش‌زدایی را داشت؟ عده ای در چند روز گذشته انتظار داشتند در پی موضع گیری ترامپ مبنی بر شانس بالای اقدام نظامی آمریکا علیه ایران، این کشور دست به یک ماجراجویی تازه علیه تهران بزند. با این حال، ترامپ اندکی بعد اعلام کرده که قانع شده نباید به ایران حمله کند.

شنیده ها: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور سابق آمریکا، در شبکه اجتماعی «تروث» اعلام کرد که در صورت ادامه سرکوب معترضان مسالمت‌آمیز در ایران، ایالات متحده مستقیماً وارد عمل خواهد شد. او نوشت: «اگر ایران به معترضان مسالمت‌آمیز تیراندازی کند و آنها را به‌طور خشونت‌آمیز بکشد، آمریکا آماده کمک، مسلح و در حالت آماده‌باش کامل است.»

این موضع بی‌سابقه، همزمان با حمایت دیپلماتیک از حق اعتراضات مسالمت‌آمیز، نشان می‌دهد واشینگتن قصد دارد فشار روانی و سیاسی بر جمهوری اسلامی ایران را افزایش دهد. با این حال تحلیل‌گران سابق دولت آمریکا هشدار می‌دهند که مداخله نظامی در این مرحله به سود جمهوری اسلامی تمام خواهد شد و تنها فضا را پیچیده‌تر می‌کند.